Zeki Mesud Alsan: Prof. Dr. Milletvekili, Eğitimci, Yazar
Her Aydınlının okuması gereken bir eser olan “Memleket Çocuğu Mustafa'nın Romanı”nın yazarı Zeki Mesud Alsan’da Aydın’a İz Bırakanlar Kervanında yerini almıştır. Türkiye ve Aydın’a kattığı güzellikleri, eserleri nedeniyle biraz araştırdım, karşıma Diyarbakır Milletvekili Zeki Mesud Bey çıktı. Bu nedenle biraz detaylı yazmaya karar verdim. (görseller TBMM. Albümünü ve sosyal medyadan alınmıştır.)
Türkiye Büyük Millet Meclisi Milletvekilleri Albümünde Zeki Mesud Alsan Bey’in otobiyografisindeki yaşam öyküsü şöyle;
Zeki Mesud Bey
(Mustafa Zeki Mesut Alsan)
Aydın- 1887, Süleyman-Ayşe-Mülkiye Mektebi, Hukuk, Paris Ecole Libre Des Sciences Politiques’te Ulumu Siyasiye ve İçtimâiye-Fransızca, Almanca, İngilizce-Profesör Doktor, Ulûm-u Siyasiye ve İçtimâiye- Divân-ı Muhâsebât Denetçi Yardimcısı, Mülkiye Mektebi Öğretmen Yardımcısı, Maliye Islahiyat Tahrirat Kalemi Mümeyyizi, Maliye Vekâleti Husûsî Kalem 2. Mümeyyizi, Husûsî Kalem Tercüme Şubesi Mümeyyizi, Maârif Vekâleti Avrupa Türk Talebe Müfettişi, Maârif Vekâleti Husûsî Kalem Müdürü, Mekteb-i Sultânî 2. Müdürü, Maârif Vekâleti Avrupa Talebe Genel Müfettişi, Talim ve Terbiye Heyeti Üyesi, Siyasal Bilgiler Okulu Müdürü ve Devlet Umûmî Hukuku Profesörü- III. Dönem Edirne, IV. Dönem Diyarbakır Milletvekili-IV. Dönem Parlamenterler Birliği Türk Grubu Üyesi, Konsey Üyesi- Evli, 1 Çocuk.
Ölüm Tarihi: 24.09.1984 yazmaktadır.
Vikipedi, özgür ansiklopedi sitesi ve Ramazan Ergün’ün Aydın’ı Aydınlatanlar adlı eserindeki Zeki Mesud Alsan’ın yaşam öyküsü.
İlk adı “Mustafa” olan Zeki Mesud Alsan, Aydın'da Kozdibi Mahallesi'nde, önünde boylu boyunca uzanan sundurmasıyla iki odalı bir evde 15 Mayıs 1889'da dünyaya geldi. Kerpiç duvarla çevrilmiş bahçede birkaç meyve ağacı ve mevsimine göre çiçek bulunuyordu.
Babası “Zaimoğulları”ndan Süleyman Ağa, dışarıda ailesinin geçimi için bulduğu çeşitli işlerde çalışırken, annesi Ayşe Hanım ise ev işlerini yapar ve bir odada kurulan tezgâhta kilim dokurdu. Ailenin Mustafa'dan önce, birisi Zehra olmak üzere üç kardeşi olmuş ama yaşamamışlardır.
Mustafa Zeki Mesud Alsan'ın hem annesi hem de babası okuma yazma biliyorlardı. Mustafa ilk bilgilerini annesinde öğrendi. Mustafa dindar bir ailenin çocuğu idi. Evlerinde Kur'an-ı Kerim, Mevlid ile Taberi Tarihi'nden başka kitap yoktu. Annesinden elifbâ'yı, hatta biraz da Kur'ân okumayı öğrenen Mustafa, bazı namaz sûrelerini de ezbere biliyordu. Beş yaşında iken “Gevrek Hoca” diye bilinen Emine Hanım'a verildi, burada dini bilgiler öğreniyordu. 1895 senesinin bir gününde hatim merasimi yapıldı, Mustafa, Hâfız Mustafa Efendi oldu. Bundan sonra Mustafa Efendi, Kozdibi Camii hocası Eğriboyun Hoca'nın rahlesinin önüne diz çöktü.
Bir akşam vakti, Kozdibi Kahvesi'nde babası Süleyman Ağa, samimi dostları olan Saatçi Ahmet Efendi ve Nalıncı Tahir usta aralarında “Mustafa'nın, son baharda Maarif Nezâreti tarafından Ramazan Paşa Camii karşısında açılması düşünülen Zeyniye Mektebi'ne verilmesi” kararlaştırıldı. Bu okuldan ve bundan sonraki bütün okullarından birincilikle mezun oldu. Zeyniye Mektebi Yahudi Mahallesi'nde idi, burada öğretmeni, anlayışından dolayı kendisine “Fehmi” mahlâsını vermişti.
Mustafa Fehmi Efendi, eşrafın huzurunda yapılan mezuniyet töreni ile buradan mezun oldu ve armağan olarak bir kucak dolusu kitap aldı. Okuduğu dersleri olan; Kur'an-ı Kerim, tecvid, ilmihal, kıraat, Esmâ-i Türkiye ve imlâ, hesap, hatt-ı rık'a derslerinin hepisinden de birincilik mükafatı kendisine verilmiştir. İlk defa 1900 yılında Mustafa, Aydın Adliyesi'nin müddei-i umumilik kaleminde saatçi Ahmet Efendi'nin tavsiyesiyle, müddei-i umumi Hasip Bey'in yanında çalışmaya başladı. Mustafa bundan sonra İdâdi tahsiline, Topyatağı denilen yerde bulunan okulda başladı. Beş yılın sonunda buradan da birinci olarak 1905 yılında mezun olmuştur. Bundan sonra yüksek tahsile hazırlanmak için İzmir İdadisi'nde iki sene daha okuması gerekiyordu, buradan da birinci olarak 1907 senesinde mezun oldu.
Zeki Mesud Alsan, Mülkiye'ye girdi, birinci sınıfın son günlerinde II. Meşrutiyet’in ilanına, ikinci sınıfta iken 31 Mart Vakası’na şahit oldu. Fransızca bilen Zeki Mesud, daha sonra Almanca ve İngilizce de öğrenmiştir. Mülkiye tahsiliyle yetinmeyen Mustafa, divân-ı muhasebattaki memuriyetini takiben, imtihanlara katılarak Maarif Nezâreti tarafından 24 Ekim 1910 ila 2 Ağustos 1913 tarihleri arasında Paris'e gönderildi. “Ecole Libre des Science Polituques” in diplomasi şubesinden pekiyi derece ile mezun olarak yurda döndü.
Zeki Mesud'un ilk memuriyeti müsabaka (sınavla) ile girdiği Divan-ı Muhasebât mümeyyizliği oldu. Buradan Avrupa'ya gitti. Dönüşünde mezun olduğu Mülkiye'de “Hukuk-ı Düvel ve Tarih-i Siyasi” muallim muavini olarak göreve başladı. Kısa süren bu görevden sonra, Birinci Dünya Harbi senelerini Maliye Nezareti'nde geçirdi. Buradaki ilk görevi Tedkik-i Kalemi mümeyyizliği oldu (04.01.1915-10.06.1916). Bunu 29.05.1916-31.03.1918 tarihleri arasında çalıştığı Kalem-i Mahsus Tercüme şubesi mümeyyizliği takip etti. Bu sıralarda, vazifeye gönderildiği Almanya'da evrâk-ı nakdiye tab'ına nezâret için kaldığı iki buçuk sene zarfında Leipzig Darülfünunu’nda devlet ilimlerine ait dersleri takip ederek Almanca bilgisini ilerletti.
Zeki Mesud Alsan, 01.04.1918 tarihinden 29.07.1922 tarihine kadar dört sene Avrupa'daki Türk Talebe Müfettişliği görevinde bulundu. 30.07.1922-01.11.1922 arasında Nezâret Kalem-i Mahsûs müdürlüğünü ifa etti. 12.12.1922 tarihinde 21.06.1923 tarihine kadar Galatasaray (Lisesi) müdir-i sâniliği yaptı, sonra tekrar talebe müfettişliği görevinde bulundu. İstanbul'da iken ilaveten Mülkiye'de Fransızca dersleri, Hukuk -ı Düvel devletler hukuku dersleri okuttu, Maarif Nezareti’nde ise sicil müdüriyeti vazifesinde bulunduktan sonra, yeni kurulmuş bulunan Talim Terbiye Hey'eti azalığı, mülkiye mektebi müdürlüğü ve devletler umumi hukuku muallimliği yaptı. Ancak müdürlükte daha bir senesini doldurmadan Edirne mebusu olarak Türkiye Büyük millet Meclisi'ne girdi. Sonraki seçimlerde Diyarbakır mebusu oldu. 8 Mart 1943 tarihinde bu görevi sona erdi. 1950 seçimlerinde de Millet Partisi'nden aday oldu ancak seçilemedi.
(TBMM III. Dönem Edirne, IV., V. ve VI. Dönem Diyarbakır Milletvekilliği ile IV. Dönem Parlamenterler Birliği Türk Grubu Üyeliği ve Konsey Üyeliği yapmıştır.[1])
On altı sene sonra Zeki Mesud Alsan, bu sırada Ankara'ya taşınan Siyasal Bilgiler Okulu adını alan Mülkiye'ye, istifa ederek ayrılan ve İstanbul'a dönen Ali Fuad Başgil'in halefi olarak, müdür ve Devletler Umumi Hukuku profesörü olarak 26.06.1943 tarihinde döndü. Buradaki görevi yaş haddinden emekliye ayrıldığı 13 Temmuz 1956 tarihine kadar tam on üç sene devam etti. Çok sayıda yazı, makale ve ders kitapları bulunmaktadır. 24 Eylül 1984 tarihinde doksan beş yaşında hayata İstanbul'da veda etti
Zeki Mesud Alsan 1916 senesinde Mustafa Nurettin ve Fatma çiftinin kızı olan Sıdıka Şerif (Mutlu) ile evlendi. Sıdıka Şerif Hanım'dan İstanbul'da oğlu Süleyman Necip Alsan dünyaya geldi. Avukat ve yazar olan oğlu kendisinden beş sene sonra vâris bırakmadan ölmüştür.
Diğer ders kitaplarının yanında çocukluğundan başlayarak hatıralarını anlatan Memleket Çocuğu Mustafa'nın Romanı, Hürriyet Pervanesi isimli kitaplarının devamı ve hatıralarının son bölümü olan Kavak Yelleri henüz basılmamıştır. (Ali Birinci, Zeki Mesud Alsan, Hayatı ve Eserleri, Türk Yurdu, sayı; 181, Eylül 2002,sh.31 -40)[2]
Aydın’a İz Bırakanlar kervanına katılan değerli şahsiyetlerden biri olan Memleket Çocuğu Mustafa'nın Romanı adlı eserin yazarı Prof. Dr. Mustafa Zeki Mesud Alsan’dır. Kendisi hakkında Röportaj yapabileceğim kimse olmadığından veya ulaşamadığımdan onun yaşam öyküsünü sizlere aktarmam için TBMM ve Sosyal medyada paylaşılan bilgileri aktarmaya karar verdim.
Edirne ve Diyarbakır Milletvekilliği yaptığı yıllarda Ülkemize yaptığı hizmetlerden dolayı ve yaşadığı Aydın’ı kaleme alarak o günleri anlatan bir eser bıraktığı için kendisini rahmetle yâd etmek üzere köşemde yer verdim. Aydın’ı yöneten yetkili mercilerden dileğim akti vefa olarak Prof. Dr. Mustafa Zeki Mesud Alsan’ın adının bir parka verilerek yaşatılması husunda gerekenin yapılacağına inanarak, başka bir Aydın’a İz Bırakanlar kervanına katılanın yaşam öyküsünde buluşmak üzere saygılarımla.
[1] https://tr.wikipedia.org/wiki/Zeki Mesut Alsan
[2] Ramazan Ergün, age, s.373-374-375